Hàn lỗi trên chuyền điện tử: chọn mũi hàn, đặt nhiệt độ, chọn thiếc và bảo quản kem hàn đúng cách

Phần lớn lỗi hàn tay (mối hàn lạnh, cầu thiếc, bong pad) không do tay nghề mà do mũi hàn sai hình dạng, nhiệt độ đặt sai và kem hàn bảo quản sai. PRIMEAG khuyên chốt 4 việc: chọn mũi theo kích thước pad, đặt nhiệt độ thấp nhất đủ hàn, dùng đúng loại thiếc, và để kem hàn hồi nhiệt trước khi mở. Kiểm tra một trạm hàn theo danh sách dưới đây mất khoảng 15 phút.

1. Chọn mũi hàn theo pad, không theo thói quen

Mũi nhọn (B, I) truyền nhiệt kém. Khi dùng mũi nhọn cho pad lớn, công nhân thường tăng nhiệt độ để bù, làm cháy nhựa thông và bong pad. Nguyên tắc: diện tiếp xúc của mũi gần bằng pad.

PRIMEAG cung cấp mũi hàn Hakko, tay hàn, kem hàn, thiếc hàn: dòng 900M-T cho máy Hakko 936/937, T12 cho FX-951, T18 cho FX-888D. Hàng có sẵn giao 24–48 giờ; mã mũi hàn phải đặt giao 3–5 ngày.

2. Đặt nhiệt độ thấp nhất đủ hàn

Thiếc Sn63/Pb37 nóng chảy ở 183 °C; thiếc không chì SAC305 khoảng 217–220 °C. Nhiệt độ mũi cần cao hơn điểm chảy để bù tổn hao, nhưng mức cụ thể phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất linh kiện và thiếc. Cách thử nhanh: mối hàn phải chảy và loang đều trong 2–3 giây. Lâu hơn thì đổi mũi to hơn trước khi tăng nhiệt. Nhiệt độ quá cao làm mũi oxy hóa nhanh, nhựa thông cháy đen và pad dễ bong.

Định kỳ đo nhiệt độ thực của mũi bằng máy đo nhiệt mũi hàn và ghi lại; số hiển thị trên trạm không phải lúc nào cũng đúng.

3. Thiếc: không trộn có chì và không chì

• Sản phẩm không chì (RoHS) dùng thiếc, kem hàn và mũi hàn riêng, dán nhãn trên trạm.
• Thiếc cuộn 0,6 mm cho linh kiện nhỏ, 0,8 mm thông dụng, 1,0 mm cho dây, connector.
• Thiếc có lõi nhựa thông: hàn lại nhiều lần trên một điểm thì bổ sung bằng bút flux, không kéo thiếc liên tục.
• Che pad, gold finger, connector bằng băng dính chịu nhiệt Kapton 260 °C, bóc sạch sau khi nguội.

4. Bảo quản kem hàn

Kem hàn là hỗn hợp bột thiếc và flux, dễ hút ẩm và khô. Quy tắc chung (luôn đối chiếu datasheet của hãng):

• Bảo quản lạnh trong tủ riêng, thường 0–10 °C, không để chung đồ ăn.
• Lấy ra trước giờ dùng, để hũ về nhiệt độ phòng khi vẫn đóng nắp. Mở khi còn lạnh, hơi nước đọng vào kem gây bi thiếc.
• Ghi ngày nhận, ngày mở trên hũ; dùng hũ cũ trước (FIFO).
• Kem đã lên stencil quá thời gian cho phép thì không đổ ngược vào hũ mới.

5. Bảo dưỡng mũi hàn

Lau bằng len đồng thay cho bọt biển quá ướt; phủ một lớp thiếc lên mũi trước khi đặt lên giá hoặc tắt máy; không dùng mũi để cạy. Mũi mòn lớp mạ, không bám thiếc thì thay.

Bố trí trạm hàn

Trạm hàn cần mặt bàn ESD nối đất, đèn đủ sáng, ổ cắm gần tay và kính lúp kẹp bàn có đèn LED để kiểm mối hàn. PRIMEAG đã giao khoảng 500 bàn ESD có đèn, ổ cắm, dây nối đất cho một nhà máy linh kiện điện tử vốn Đài Loan tại Đà Nẵng (2024–2025, 4 đợt). Cách chọn bàn xem bài chọn bàn thao tác cho chuyền điện tử; nối đất trạm hàn xem lập khu EPA cho chuyền SMT.

Tự kiểm tra trạm hàn trong 15 phút

• Mũi đang dùng có đúng kích thước pad của sản phẩm không?
• Nhiệt độ đặt có ghi trên trạm và khớp hướng dẫn công đoạn không?
• Thiếc có chì và không chì có lẫn trên cùng bàn không?
• Hũ kem hàn có ghi ngày mở, có hồi nhiệt trước khi mở không?

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mũi hàn mới dùng vài tuần đã đen, không bám thiếc? Thường do đặt nhiệt độ quá cao, để mũi nóng mà không phủ thiếc, hoặc lau bằng bọt biển quá ướt. Giảm nhiệt độ, phủ thiếc trước khi đặt lên giá và lau bằng len đồng.

Nên đặt nhiệt độ mỏ hàn bao nhiêu? Đặt mức thấp nhất làm mối hàn chảy và loang đều trong 2–3 giây, theo hướng dẫn của hãng thiếc và linh kiện. Thiếc không chì cần nhiệt cao hơn thiếc có chì vì điểm chảy cao hơn (khoảng 217–220 °C so với 183 °C).

Kem hàn lấy từ tủ lạnh ra có dùng ngay được không? Không. Để hũ còn đóng nắp về nhiệt độ phòng theo thời gian khuyến cáo của hãng, rồi mới mở. Mở khi còn lạnh làm hơi nước đọng vào kem, gây bi thiếc và mối hàn rỗ.

Cập nhật: 14/10/2026 — Đội kỹ thuật PRIMEAG